Toplum ve Tarih, Society and History, Société et Histoire, Gesellschaft und Geschichte, Società e Storia, La sociedad y la Historia, المجتمع والتاريخ, Общество и история, Shoqëria dhe Historia, Společnost a Historie, 社會和歷史, Lipunan at Kasaysayan, Ühiskond ja Ajalugu, Yhteiskunta ja Historia, Maatschappij en Geschiedenis , חברה והיסטוריה, Samhälle och Historia, 社会と歴史 , La societat i la Història, Sabiedrība un Vēsture, Visuomenė ir İstorija, Társadalom és a Történelem, Samfunn og Historie, Sociedade e História, Societatea şi istoria, Общество и история, Суспільство та історія, Της κοινωνίας και της ιστορίας ,

Türkiye: 'İslami Cumhuriyet' Yolunda

('Küresel Dünya’nın Yeniden Şekillenen  Çelişmeleri)

26.11.2006

Bundan 30 yıl kadar önce, bir tanrı-tanımazın, toplumsal ilişkilere ait  değerlendirmelerini  “tanrılar arası savaş ve barış”  ilişkileri  üzerinden de  yapabileceğine, ben kendim de inanamazdım... Bu, şimdi gerçek oluyor.

Tamamen küreselleşen  sermayenin  övülen başarısının sonunda gelip dayandığı nokta, renkli ve desenli bayraklarından  yelkenli direkleriyle görece sakin Pasifik  okyanusunda  salınan   ‘laik ulusal devlet’ gemilerini hızla  ve yıkıcı bir şekilde, tanrıların gazap okyanuslarına savuruvermek oldu... Her ne kadar öncül haber vericileri  varsa da, merkezleri orda burada  dağınık  bu büyük deprem  koca ve kocamış dünyayı  sarsmaya devam ediyor hala. Bir gece yarısı uykusunda, ya da  şen bir gezmede  aniden ona  yakalanmış toplumlar, ne  bu depremin  oluş anını saptayabildiler; ne de  henüz  tam bir koruyucu  önlem alabildiler. Yaşanmaya devam eden  bu dağılma, binlerce kez büyük bir İstanbul depreminin sonuçları gibi. İster dua, ister küfür, hiç bir şey, toplumların, partilerin, hukuk düzenlerinin, rejimlerinin görünür tarzda parçalanmasını önleyemiyor.

Bu süreçte Sovyetler Birliği sisteminin gürültülü çöküşü sadece bir sonuçtu.11 Eylül’deki  terör saldırısı da öyle...

Yaratan nedenleri ortadan kaldırmak mümkün değilse bile, hiç olmazsa bu depremi anlamaya çalışmak gerekli...

Geçtiğimiz çağdaki şekillenişi anlamıyla ‘sosyal devlet’, giderek tarih kitaplarının bir sayfasına gömüldükçe, dinlerin bayrağı daha çok yükseliyor.Dini özellikli devletleri ‘sosyal devlet’  olarak algılamamak hatalı olacaktır.Din karakterli ‘sosyal devlet’ler tarihte hep olmuştu ; günümüzde de bulunuyor.

“Komprador kapitalizmi”, “ulusal burjuvazi” gibi kavramlar  ve   ‘aydınlanma çağı’nda kazandığı anlam  bakımından  “laik devlet”  de  karşılığı artık yaşanan dünyada bulunmayan, sözlüklerde aranması gereken, ekonomik ve siyasi kategoriler halini ya almış durumda, ya almak üzeredir.

Ulusal giysilerinin  bile sırtlarından bir çırpıda çekilip soyulduğu  toplumlar,artık  başka bir kimlik etrafında toparlanmaya başladılar. Günümüzde dinler, sadece ideolojik-teolojik tartışma konuları değildir. Yeni iktidarlar onların hükmü altında vücut bulmaya başlıyor.

Günümüzde din’lerden, özel olarak, Mezopotamya kaynaklı üç  din ile  onlar arası ilişkilerden bahsetmeden herhangi bir konuyu açıklamak giderek  zorlaşıyor. Bu dinlerin dayandığı ön toplumların erken dönem yapılanmalarındaki farklı özellikleri tanımadan, din ve mezhep çatışmalarının nedenleri; “aydınlanmacı”  Avrupa’da  izlenen dinsel  tırmanış, Türkiye’de, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması ilkesi üzerine kurulmaya çalışılan Osmanlı sonrası yeni  laik devletin, gözler önünde ‘İslami cumhuriyet’e doğru  dönüşme süreci, vb... anlaşılamayacaktır.

‘Kaderci’, ‘miskin’, ‘uyuşuk’  olduğu üzerine  hakkında 5 yüzyıldır masal anlatılan ve ona ait  toplumları ‘aydınlatmak’  için binlerce sayfalık kitaplarla ideolojik bombardımana tutulan ‘İslamın  kükreyişi’ de!

Kapitalist ekonomisi ve ona göre kurulmuş düzeniyle ‘batı medeniyeti’,şimdi artık kendini, asıl olarak  dini bir çizgi anlamındaki   ‘medeniyet’ olarak tanımlamaya; terazinin öteki kefesine de  ‘İslami medeniyet’i koymaya başlamıştır bile. Birleşmiş Milletler örgütü, kendini lağvetmeden önce yerine geçecek yapılanmanın çekirdeğini Barcelona-İstanbul  ‘medeniyetler ittifakı’ üzerinden  oluşturuyor. Bu toplantı aslında, belki biraz erken, “milletler, uluslar Birliği”ne  gayri resmi  bir veda mesajı yayınlama anlamı da taşıyordu.

Her bireyin gündelik yaşamının  ayrıntılarına kadar etkisini hissettiği bütün bu gelişmeleri, ‘iyi’ veya ‘kötü’ tasnifine tabi tutmadan önce, bu gelişmelerin nedenlerinin açıklanabilmesi ve muhtemel sonuçlarının öngörülmeye çalışılması gerekli. Çünkü toplumsal süreçler, istenilen veya istenilmeyen çizgi üzerinde ilerlemiyor. Onun kendi yasaları var ve kendi yarattıkları nehir yataklarında akarlar...

***