‘Saç kesme’, ‘tırnak kesme’,bunları gece veya gündüz kesme-kesmeme; islamda hac ve kurbanla bağıntılı olarak ‘saç kesme’; yas tutma döneminde saç-sakal kesme-kesmeme; evlilik sırasında ‘gelin başı-güvey tıraşı’ ... gibi bir dizi noktayla bağlı olan ‘saç-sakal’ konusu, ilahiyatçılarımız bakımından sağlıklı bir tarzda ele alınıp ortaya konulmamıştır.
Z.Beyaz veya Y.Nuri Öztürk gibi ‘İslami Bilginler’in saç-sakal konusunda ilgilendikleri yanın, birisi bakımından kafasına saç ektirme, öteki bakımından da saçlarına boya sürme gibi ‘derin’ noktalarla ilgili olduğunu medyadan izlemiştik... Bu tür bilgelerin merhemleri olsa önce kendi kel’lerine sürerler zaten...
Toplumsal değerlerin anlaşılması bakımından bizi, saç-sakal kesme-kesmeme sorununun bilimsel bir değerlendirmesi ilgilendiriyor.
İslamın hac ve-ya kurbanla ilgili saç kesme-kesmeme kuralının anlamını tam olarak ortaya çıkarabilmemiz için, konuyu dini metinlerin bütünlüğü içinde tanımamızda yarar var.
Eski-Yeni Ahit’te saç veya genel olarak ‘kıl’ konusu, bir yas konusu olarak, bir ‘güçsüzleşme’, ‘teslimiyet’, köleleşme gibi konular olarak ele alınmaktadır. Bunların tam bir değerlendirmesini yapabilmek ve bütün eski kurallar gibi, onun ikili anlamlarını çözümleyebilmek için, önce bağlantıları içinde bu alıntıları aktaralım.
***
Eski-Yeni Ahit
Başınızın yan tarafındaki saçları kesmeyecek, sakalınızın kenarlarına dokunmayacaksınız.
Ölüler için bedeninizi yaralamayacak, dövme yaptırmayacaksınız. RAB benim.
Pak kılınacak kişi giysilerini yıkayacak, bütün kıllarını tıraş edecek ve yıkanacak. Bundan sonra pak sayılacak. Artık ordugâha girebilir, ama yedi gün çadırının dışında kalmalı.
Yedinci gün saçını, sakalını, kaşlarını, bedenindeki bütün kılları tıraş edecek. Giysilerini yıkayacak, kendisi de yıkandıktan sonra temiz sayılacak.
Kâhinler yas tutarken başlarını tıraş etmeyecek, sakallarının uçlarını kesmeyecek, bedenlerini yaralamayacaklar.
**
Eğer ansızın yanında biri ölür, adamış olduğu başını kirletirse, temizlendiği gün, yedinci gün saçını tıraş edecek.
Sonra adanmış kişi Buluşma Çadırı`nın giriş bölümünde adadığı saçını tıraş edecek, saçını alıp esenlik kurbanının altındaki ateşe koyacak.
Adanmış kişi adadığı saçını tıraş ettikten sonra, kâhin koçun haşlanmış budunu, sepetten alacağı mayasız pide ve mayasız yufkayla birlikte adanmış kişinin eline koyacak.
Onları arındırmak için şöyle yapacaksın: Günahtan arındırma suyunu üzerlerine serp; bedenlerindeki bütün kılları tıraş etmelerini, giysilerini yıkamalarını sağla. Böylece arınmış olurlar.
**
Onu evinize götürün. Başını tıraş etsin, tırnaklarını kessin.
**
Çevir gözlerini benden, Çünkü şaşırtıyorlar beni. Gilat Dağı`nın yamaçlarından inen Keçi sürüsünü andırıyor siyah saçların.
Karmel Dağı gibi dik başın, Pırıl pırıl mora çalan saçların. Kaküllerine tutsak oldu kral.
**
Ey insanoğlu, keskin bir kılıç al, berber usturası gibi kullanarak başını, sakalını tıraş et. Sonra bir terazi getir, kılları bölümlere ayır.
Çul kuşanacak, dehşete düşecekler. Yüzleri utançtan kızaracak, başları tıraş edilecek.
Kâhinler başlarını tıraş etmeyecek, saçlarını uzatmayacaklar. Ancak saçlarını kesip düzeltecekler.
Senin yüzünden başlarını tıraş edecek, Çul kuşanacaklar. Senin için acı acı ağlayacak, Yas tutacaklar.
**
O zaman güzel kokunun yerini pis koku, Kuşağın yerini ip, Lüleli saçın yerini kel kafa, Süslü giysinin yerini çul, Güzelliğin yerini dağlama izi alacak.
O gün Rab Fırat`ın ötesinden kiraladığı usturayla -Asur Kralı`yla- sakalınızı, saçlarınızı, beden kıllarınızı tıraş edecek.
Rab, Her Şeye Egemen RAB O gün sizi ağlayıp yas tutmaya,
Saçlarınızı kesip çul kuşanmaya çağırdı.
Bu ülkede büyükler de küçükler de ölecek, gömülmeyecekler. Onlar için yas tutan, dövünüp bedenini yaralayan, başını tıraş eden olmayacak.
Şekem`den, Şilo`dan, Samiriye`den sakallarını tıraş etmiş, giysilerini yırtmış, bedenlerinde yaralar açmış seksen adam geldi. RAB`bin Tapınağı`nda sunmak için yanlarında tahıl, günnük getirmişlerdi.
Bu yüzden Divon halkı ağlamak için tapınağa, Tapınma yerlerine çıktı. Moav halkı, Nevo ve Medeva için feryat ediyor. İnsanlar saçlarını sakallarını kesiyor.
Rab, Her Şeye Egemen RAB O gün sizi ağlayıp yas tutmaya, Saçlarınızı kesip çul kuşanmaya çağırdı.
**
Gazze yastan saçını yolacak, Aşkelon susturulacak. Ey ovada sağ kalanlar, Ne zamana dek bedenlerinizi yaralayacaksınız?
Herkes saçını sakalını kesecek, Elini yaralayacak, Beline çul saracak.
**
Siyon kızının ileri gelenleri suskun, yere oturmuş, Başlarına toprak saçıp çul kuşanmışlar, Yeruşalim`in erden kızları yere eğmiş başlarını.
**
Şimşon uyurken Delila onun başındaki yedi örgüyü dokuma tezgahındaki kumaşla birlikte dokuyup kazıkla burdu . Sonra, “Şimşon, Filistliler geldi!” dedi. Şimşon uykusundan uyandı, saçını tezgah kazığından ve kumaştan çekip kurtardı.
Bu arada Şimşon`un kesilen saçları uzamaya başladı.
“Başıma hiç ustura değmedi” dedi, “Çünkü ben ana rahmindeyken Tanrı`ya adanmışım*. Tıraş olursam gücümü yitiririm. Sıradan bir adam gibi güçsüz olurum.”
**
Bunun üzerine Hanun Davut`un ulaklarını yakalattı. Sakallarını tıraş edip giysilerinin kalçayı kapatan kesimini ortadan kesti ve onları öylece gönderdi.
**
Bunu duyunca giysimi ve cüppemi yırttım, saçımı sakalımı yoldum, dehşet içinde oturakaldım.
**
Adamları azarladım, lanet okudum. Bazılarını dövüp saçlarını yoldum. Tanrı`nın adıyla onlara ant içirdim ve, “Yabancılara kız verip kız almayacaksınız” dedim,
**
Bunun üzerine Eyüp kalktı, kaftanını yırtıp saçını sakalını kesti, yere kapanıp tapındı.
Uzaktan onu tanıyamadılar; yüksek sesle ağlayıp kaftanlarını yırtarak başlarına toprak saçtılar.
**
Yaşlanıp saçlarıma ak düşse bile Terk etme beni, ey Tanrı, Gücünü gelecek kuşağa, Kudretini sonrakilere anlatana dek.
**
Satraplar, kaymakamlar, valiler, kralın danışmanları onların çevresinde toplandılar. Adamların bedenlerinde ateşin hiçbir etkisi olmadığını gördüler. Başlarındaki tek saç yanmamış, giysileri değişmemiş, ateşin kokusu üzerlerine sinmemişti.
**
Bayramlarınızı yasa, Bütün ezgilerinizi ağıta döndüreceğim. Her bele çul kuşattıracağım, Her başın saçını yoldurtacağım. O günü biricik oğulun ardından tutulan yasa çevirecek, Sonunu acı getireceğim.
**
Sevgili çocuklarınız için saçlarınızı yolup kazıyın. Akbabalar gibi kafalarınızın keli görünsün. Çünkü çocuklarınız sizden alınıp sürgüne götürülecek.
**
Bunun üzerine Hanun Davut`un görevlilerini yakalattı. Sakallarının yarısını tıraş edip giysilerinin kalçayı kapatan kesimini ortadan kesti ve onları öylece gönderdi.
Tamar başına kül saçıp sırtındaki uzun kollu giysiyi yırttı. Elini başına koyup ağlaya ağlaya gitti.
Avşalom saçını kestirdiği zaman tartardı. Saçı ona ağırlık verdiği için her yıl kestirirdi. Saçının ağırlığı krallık ölçüsüne göre iki yüz şekel çekerdi.
***
Kadın başını açarsa, saçını kestirsin. Ama kadının saçını kestirmesi ya da tıraş etmesi ayıpsa, başını örtsün.
Ama başı açık dua ya da peygamberlik eden her kadın, başını küçük düşürür. Böylesinin, başı tıraş edilmiş bir kadından farkı yoktur.
**
Bunları yanına al, kendileriyle birlikte arınma törenine katıl. Başlarını tıraş edebilmeleri için kurban masraflarını sen öde. Böylelikle herkes, seninle ilgili duyduklarının asılsız olduğunu, senin de Kutsal Yasa`ya uygun olarak yaşadığını anlasın.
